Gemeente van Christus, Er staat: "Dit heeft Jezus gedaan als het begin van Zijn tekenen". Dit slot is eigenlijk de sleutel voor het verstaan van heel de voorgaande geschiedenis, die bekende geschiedenis van de bruiloft te Kana. Aan het slot wordt verteld hoe we dit verhaal moeten begrijpen. Niet als de eerste van een serie tekenen, dat staat er uitdrukkelijk niet, nee, er staat een woord in het grieks dat we bij de muziek het beste kennen als er sprake is van de ouverture. Het beginsel, staat in de oude vertaling. Het woord duidt aan dat in dit begin alles al ligt opgesloten, zoals dat is bij een ouverture. Een grote symfonie begint met een machtige inzet en daar zit dan heel de melodie al in, die later wordt uitgewerkt. Zo wordt hier in één zo'n kleine gebeurtenis in Kana in Galilea, in Madurodamstijl eigenlijk de kern van heel dat ongelooflijke machtige Messiaanse heilswerk van Jezus getroffen. En daarom staat er dan ook in de tweede zin van die tekst direct bij: "En zo heeft Hij Zijn heerlijkheid geopenbaard." Zeshonderd liter wijn is het natuurlijk niet geweest. Dat kan alleen als het een teken is dat boven zich uitwijst.
Iets heel kleins kan een teken zijn van iets ongelooflijks. Één kleine straal licht, daar kan heel de zon in meekomen. En zo is dit één straal licht waar heel de zon van Jezus glorie, staat er, in mee komt, die alles doorschijnende verlichting. Glorie, dat is licht en waarheid en genade ineen. Immense genade, zoals het evangelie opende: Het woord is vlees geworden, we hebben Zijn heerlijkheid gezien, een heerlijkheid als van de Eniggeborene van de Vader in genade en waarheid. Dat wordt hier zichtbaar voor de ogen van de discipelen, en wie dat zien, die geloven! De derde zin van onze tekst. Want inderdaad, je kunt kijken, en je kunt zien. Je kunt deze geschiedenis bekijken, en dan blijf je intussen nog blind. Maar je kunt ook zien, er doorheen zien hoe groot dat wonder is wat er achter ligt en ineens zichtbaar wordt, en dat is dat God in deze gebroken schepping een tegenbeweging op gang heeft gebracht. En als je dat ziet dan ga je geloven. En dat geloof komt de Here Jezus vanmorgen in ons midden versterken door brood en wijn. Die wijn van het avondmaal is ten diepste diezelfde wijn, dezelfde wijn als van de bruiloft in Kana. En dat zien we als we de heerlijkheid van Jezus erin zien.
En die zien we zodra de wijn voor ons tot een teken wordt. Ja, zelfs het begin van alle tekenen: de ouverture! Om dat te zien keren we eerst weer terug naar deze geschiedenis en naar het begin van het verhaal. Er staat: "En het gebeurde op de derde dag." Dat is wonderlijk, het staat er natuurlijk niet voor niets. In een joods commentaar heb ik gelezen dat veel bruidsparen in Israël trouwden op de derde dag van de week. Want, en dat is inderdaad waar, de derde dag van de schepping, Genesis 1, is de enige dag waarop God twee keer zegt: "En zie, het was zeer goed." Al die andere dagen zegt Hij het één keer, Hij vergeet het trouwens ook een enkele keer, maar op de derde dag zegt Hij het twee keer. "En God zag, en zie, het was goed." En de rabbijnen zeiden: "Dat is de dag om op te trouwen, voor de bruid zegt Hij het een keer en voor de bruidegom zegt Hij het een keer!" Hoe het ook geweest is, deze derde dag is een begrip. Het is ook hier niet zomaar een nummer, het is een begrip. De derde dag heeft alles te maken met de blijdschap van de schepping. De vreugde van de schepping, Genesis 2, die culmineert eigenlijk in de vreugde van de bruiloft.
En daar moeten we ook beginnen willen we het verhaal verstaan dat past bij die inzet. De inzet is dat daar op een bruiloft in Kana, heel gewoon, zo bijzonder was dat op zichzelf niet. Daar werden alle mensen genodigd, ook Jezus en Zijn moeder en Zijn discipelen. Daar begint Jezus Zijn heerlijkheid te openbaren, staat er later. Dus niet in een gevangenis, en ook niet bij bedelaars, niet op een kerkhof, nee, Hij begint op een bruiloft! Het is heel bijzonder dat Hij daar begint. Daar mondde in Genesis 2 heel dat machtige scheppingswerk van God in uit: scheppingsvreugde. Als het feest begonnen is en de gasten maar blijven binnenkomen en de wijn rijkelijk stroomt, gaat er ineens een gerucht door de genodigden heen: er zijn problemen met de wijn! Wat is het geweest? Een misrekening van het aantal genodigden, of was ergens de wijn verspild waar ze toch genoeg van hadden ingeslagen? Wat het ook geweest is, we weten het niet, maar als het feest nog lang niet voorbij is, dan komt daar dat gerucht dat de wijn op is. Een ongekende blamage op iedere oosterse bruiloft, het feest knapt er op af. Dat moment moeten we eerst proeven. Het feest van de verstoorde scheppingsvreugde.
Ik neem dat heel diep. De wijn is op. Hoe vaak zouden we dat eigenlijk niet tegen elkaar kunnen zeggen? Ik bedoel dat niet letterlijk, maar wat die woorden uitdrukken. De wijn is op betekent eigenlijk: de fleur is eraf. We leven nog wel, maar de pit is eruit. Het uitbundige is weg. Wat namelijk tot de kern van het leven van de schepping behoort dat is dat extra. Toen God de wereld schiep gaf Hij aan iedere bloem en plant, aan elk schepsel, dat extra mee wat bij het leven hoort, en dat is: vreugde. Uitbundige vreugde dat we er mogen zijn. En dat is de wijn, een uitdrukking van dat extra. En inderdaad, hoe vaak zeggen we niet, misschien nu wel, tegen elkaar: "De wijn is op, de vreugde is verstoord, het spel is bedorven. Ik ben een sjouwer geworden in plaats van een genieter." En wonderlijk genoeg, het is waar, het bederf van die vreugde begint bijna altijd bij de intiemste verhoudingen. Het huwelijk, de geboorte, het gezin. Daar begint de vreugde die verstoord wordt. En vandaar uit trekt het de hele schepping door. De scheppingsvreugde is verstoord, de dingen zijn niet meer zoals God ze bedoeld heeft. De wereld is uit zijn voegen geraakt.
Dat hoef ik niet verder aan te tonen, ook vandaag niet. De hele week die achter ons ligt met weer opnieuw een vader die zijn kinderen doodt, met helikopters die neerstortten, 73 jonge mensen stierven, en iedereen heeft gehoord over het dreigende tekort aan drinkwater op aarde, door de vervuiling van het water. We hebben misschien in onze gedachten de dode dieren, de varkenspest. Nee, de wereld is niet zoals God haar bedoeld heeft. De scheppingsvreugde is danig verstoord en eigenlijk zien we overal een neergaande lijn. En dan moet je dit verhaal lezen, en eens opletten. Het is Maria die zich hier niet bij neerlegt. Als er een schaduw valt over het feest, dan denkt zij aan Jezus. Dat is hier toch wel weer het oerbeeld van de gemeente. Als de gemeente merkt dat er een schaduw valt over het feest, dan denken we aan Jezus. Dat is de ware gemeente. Zeker wij die gehoord hebben van al die beloften over de Messias, wij denken bij die neergaande lijn maar aan één Mens, en dat is Jezus. En Maria zegt tegen Hem: "Ze hebben geen wijn." Dat is het enige wat ze zegt, en dat is genoeg. En Jezus voelt het, Hij weet precies wat ze bedoelt. En daarom die uiterst bijzondere reactie.
Hij zegt: "Vrouw, wat heb ik met u van doen?" Hij dringt haar terug en zegt: "Mijn uur is nog niet gekomen." Eigenlijk zou je hier even door moeten bladeren in het evangelie van Johannes, want 'Mijn ure is nog niet gekomen', daar spreekt Johannes vaker van, in hoofdstuk 13 bij de voetwassing, vlak voor Goede Vrijdag, en dan in hoofdstuk 17, in het hogepriesterlijk gebed. Johannes 13: En voor het paasfeest, -weer zo'n derde dag-, toen Jezus wist dat nu Zijn ure gekomen was, toen heeft Hij de zijnen liefgehad tot het einde. Toen heeft Hij Zijn kleren afgelegd -weer zo'n teken- en toen heeft Hij hun voeten gewassen. Toen Jezus wist dat Zijn ure gekomen was. In Johannes 17 bidt Hij in het hogepriesterlijk gebed: "Vader, nu is de ure gekomen, verheerlijk nu Uwe Zoon." Dus dat uur, dat is het uur van Jezus dood èn Zijn opstanding! Als Hij Zichzelf tot aan het kruis toe wegschenkt aan een gevallen wereld dan wijkt de vloek van de schepping. En dan breekt de derde dag aan, dan staat Hij op, de Koning als een korenaar. Daar zingen we straks van. Daarover spreekt Jezus hier al in een notendop op de bruiloft in Kana.
Hij zegt tegen Maria: "Nu nog niet, hou je rustig." Nu is dat moment nog niet aangebroken. Maar dan, dat wonder, waarom ik deze geschiedenis voor deze zondag bij de viering van het avondmaal gekozen heb, Jezus zegt niet: "Zie het maar uit te houden, Mijn ure is nog niet gekomen, je moet maar blindelings geloven". Nee, dan juist geeft Hij een teken. Vooruitgrijpend op wat Hij straks zal doen in heel de schepping, richt Hij een voorteken op. En Maria had dat al voorzien, had dat al vermoed. Tegen de bedienden zegt ze, achter Zijn rug om: "Houd je beschikbaar, doe wat Hij zegt." En dat is in feite ook alles wat van ons gevraagd wordt: ons beschikbaar houden, doen wat Hij zegt. En dan, als Maria zo voorbereidend werk gedaan heeft, gezegd heeft wat ze moeten doen, dan is daar die verschijning van Jezus en Zijn machtswoord. Hij verlaat halverwege het feest de maaltijd en gaat achter in het huis naar de bedienden en Hij zegt: "Vul de vaten die daar staan met water." Zes enorme vaten, in elk kan honderd liter. Reinigingswater, naar het gebruik der joden. Liters reinigingswater, maar als de nood aan de man komt heb je er niets aan.
Maar Jezus gaat er naar toe en zegt: "Vul ze met water, en als je dat gedaan hebt, schep er wat uit en breng het aan de leider van het feest." Dat is natuurlijk de man die het meest in de zenuwen zat en die ook absoluut niet kon weten waar deze wijn vandaan kwam. Een onverdacht getuige. En de bedienden doen wat Jezus gezegd heeft, en brengen de leider de wijn, en hij veert op, zulke wijn heeft hij nog nooit geproefd. Hij haalt de bruidegom erbij en zegt: "Je dient altijd eerst de goede wijn op, en dan, als er flink gedronken is dan kun je rustig met mindere komen, niemand die dat doorheeft. Maar u hebt het omgekeerd, u hebt de beste wijn tot het laatst bewaard." En dan zegt Johannes de evangelist: "Kijk, dat heeft Jezus nu gedaan als ouverture van Zijn symfonie. Van de symfonie van Zijn Messiaanse heilswerk." Eigenlijk zit hier alles dus in. De scheppingsvreugde wordt hersteld, de neergaande lijn wordt omgebogen tot een opgaande lijn. En waar iedereen denkt: de beste wijn is aan het begin, daar keert Jezus het om. Hij zegt: Je zult nog verbaasd staan, het allerbeste moet nog komen. En daar wil ik tenslotte het meest aandachtig bij stilstaan.
Bij die uitspraak van de ceremoniemeester, want dat is hij. Hij heeft het helemaal niet in geloof gezegd, net als bij Kajafas. Johannes houdt van zulke momenten in zijn evangelie. Kajafas, in hoofdstuk 11, die zei ook in totale naïviteit in één zin precies de kern van het heilswerk. Hij zei :"Het is beter dat één mens sterft dan dat het hele volk verloren gaat!" En dat is precies de kern, en Kajafas begreep hem niet. En zo is het ook hier. De ceremoniemeester zegt: "Iedereen zet eerst de goede wijn voor, en dan de slechte, maar u hebt de goede wijn tot het laatst bewaard." En dat is precies de kern van het heilswerk van Jezus. In een schepping in neergaande lijn is Jezus de door God gezonden Messias, de Redder Die in eigen persoon die grote tegenbeweging in gang zet. Dat gebeurt ook op de derde dag, en Hij zegt: "De beste wijn komt aan het eind." Dat is de vreugdevolle boodschap van de bruiloft te Kana. Ook een soort boodschap naar ons toe, als we hier zo, na de week die ik schetste, zitten op de eerste dag van de week. Denk niet dat alles achteruit gaat, dat alles eindigt in mineur.
Zeg niet: hier is mijn leven, alles wat er mooi aan was stond in het begin, toen ik jong was en gezond en ondernemend. Maar nu ben ik moe of ik ben ziek of ik ben oud, en ik kan eigenlijk alleen maar wachten op de dood. De wijn bij het avondmaal spreekt niet alleen van verzoening, maar ook van vernieuwing. De beste wijn is voor het laatst bewaard, staat hier. Er is een tegenbeweging ingezet. Natuurlijk, in het midden van de geschiedenis is het begonnen, de volheid van de tijd noemt het nieuwe testament dat. Toen is Zijn ure gekomen, de ure dat Jezus Christus als Zoon van God daar stierf voor ons allen en opstond uit de doden, en Die toen pas die belofte zei: "Maar nu maak Ik alle dingen nieuw." Wij wachten op de wederoprichting van alle dingen. Jezus is de herschepper, Hij is de wederoprichter van alle dingen. Het is wonderlijk mooi dat dat al direct zit opgesloten in dit begin van Zijn tekenen. Daarom zei ik dat dat de ouverture is. Hier zit alles al in. Hij Die er was als scheppingsmiddelaar aan de aanvang, Die door het Woord alles is geworden, en Die verscheen in de volheid van de tijd, in het midden, Hij is het Die straks zal verschijnen aan het einde.
En dan zal Hij zeggen: "Welkom, ga binnen in het Koninkrijk van Mijn Vader, dat u bereid was vanaf de grondlegging van de wereld." Ik denk dat Jezus dan deze ceremoniemeester gaat citeren: de beste wijn voor het laatst bewaard! Kunnen we dat volhouden, dat geloof? Kunnen we dat volhouden, dat vertrouwen? Ook als we nog diep aangeslagen worden door die neergaande lijn, ook als daar een slagschaduw valt over die scheppingsvreugde? Ook na deze week, kunnen we het volhouden, is het geen wensdroom? Ik denk dat wij het nooit zouden volhouden als onze weg niet werd bezaaid met tekenen, als daar niet telkens tekenen waren die ons dat laten zien. Die ons laten zien dat Zijn ure al gekomen is en dat straks die belofte vervuld wordt. Ik zie de fonkelende wijn in de beker van de bruiloft te Kana, en ik denk aan het avondmaal.
En wat Jezus de discipelen meegaf toen Hij zei: "Deze beker is het nieuwe verbond in Mijn bloed, drink daaruit en Ik zeg u, van nu aan zal ik het niet meer drinken, deze vrucht van de wijnstok, tot Ik haar met u nieuw zal drinken in het Koninkrijk van Mijn Vader." De beker met de wijn is de beste wijn die Jezus tot het laatst heeft bewaard, en tegelijk net als bij de bruiloft te Kana, wijst het boven zichzelf uit naar de wijn van het grote bruiloftsfeest, bij de wederoprichting van alle dingen. Neemt dan en drinkt daaruit, en gedenkt en gelooft. De beste wijn voor het laatst bewaard. Ik ga samenvatten tot slot. Wat we vanmorgen zagen, Jezus Christus is onze Verlosser, Hij is de Messias, van Israël, van de volkerenwereld. Hij komt ons redden, nee, niet uit deze wereld, alsof die oude schepping een soort van zinkend schip is van waaruit we worden gered, weggetrokken. Nee, Zijn reddingswerk herstelt de scheppingsvreugde. En waar biologen en soms ook theologen alleen nog maar verlies van energie zien, een neergaande lijn, die zeggen: de beste wijn was aan het begin, de 'Big Bang', daar horen we hier in Johannes een andere muziek: de ouverture van Jezus' symfonie. En wat horen we dan?
We horen: de scheppingsvreugde zal worden hersteld, hef de beker en zet deze nieuwe wijn aan uw lippen en zeg het wat de leider van dat feest zei, dat grote wonder: "Deze Bruidegom heeft de beste wijn voor het laatst bewaard." Om dat waar te maken heeft Jezus, zoals we lezen in het oude formulier, Zijn leven afgelegd, daarvoor heeft Hij alle vervloeking op zich genomen, om ons met Zijn zegening te vervullen. En toen Hij zei aan het eind: "Het is volbracht", toen heeft Hij de basis gelegd voor deze belofte, die belofte die we vanmorgen konden horen. Deze prijs was nodig om te kunnen zeggen wat toen gezegd is, daar op het bruiloftsfeest in Kana. Jezus heeft de beste wijn voor het laatst bewaard. Dat bleek op de derde dag. Amen. Reageren op de inhoud? Email naar Wim Rietkerk! Direct reageren? Schrijf je opmerkingen in het gastenboek! Reaktie op de redactionele en/of technische kant van deze site? Email de Webmaster Doorpraten? Bezoek een dienst of meld je aan voor de eerste virtuele preekbespreking, binnenkort live op deze site! ©1997 Nederlands Gereformeerde Kerk - Utrecht