Ik wil in dit artikel iets vertellen van mijn ervaringen in nu bijna vier jaren stadspolitiek. Van 2004–2010 was ik lid van de gemeenteraad van de stad Utrecht. Daarvoor hield ik mij ook bezig met politieke vragen in het kader van het werk in L’Abri en in de verkondiging. Juist ook als het wereldproblemen betrof.
Zo gaf ik een lezing in 1994 (Nieuw Nederland jan. ’94) over het armoedevraagstuk (Gerechtigheid tussen Noord en Zuid), schreef in de brochure Problemen van de plurinorme samenleving — Ethisch pluralisme en de publieke moraal (Marnix van St. Aldegondestichting ’94) en een boekje over de milieucrisis (De aarde en haar toekomst, Kok, Kampen ’91).
Het was en is voor mij een uitdaging om deze grote vragen nu op kleine schaal te lijf te gaan. Nu niet langer abstract, op afstand en op papier, maar heel dichtbij, concreet en uitdagend. Hoe voel je ze in de stad en wat wil je er hier en nu aan gaan doen! Ik noem er drie:
- Global warming
- De botsing tussen culturen
- De verdeling van de welvaart
A. Van mondiale klimaatuitdaging naar lokaal beleid
Met die doelstelling werd op 22 april 2008 op initiatief van de gemeenteraad Utrecht een verdiepingsbijeenkomst gehouden. Prof. C. Blok liet zien dat de voornaamste reden van de wereldwijde verhoging van de gemiddelde temperatuur op aarde toe te schrijven is aan menselijk handelen, m.n. door het hoge gebruik van fossiele brandstof. Wat blijkt is dat de steden de voornaamste bijdragen leveren aan de uitstoot van CO2. Eigenlijk is een stad een enorme warmtebron. Daar komen de uitstootgassen van o.a. auto’s (15%) nog bij.
Die uitstoot van met name de dieselmotoren produceren naast CO2 fijn stof. Ook dat beïnvloedt niet alleen het klimaat maar ook de volksgezondheid.
Fijn stof
Een jaar geleden wist ik nog van niets. Stikstofdioxide, ja en ammoniakgas uit koelkasten, ook, zeker, maar fijn stof, nee. Nu is heel de wereld ermee bezig. Grote bouwplannen, zoals de Utrechtse stadsvernieuwing en het nieuwe Leidsche Rijncentrum komen in het nauw, omdat de daarvoor nodige bouwvergunningen niet voldoen aan de Europese regelgeving, met name wat betreft fijn stof.
Wat is fijn stof? Het blijkt een voor het oog onzichtbare klein afvalstofje te zijn dat geproduceerd wordt in het verbrandingsproces van de dieselmotor. Als het wordt ingeademd brengt het schade aan de longen en in een bepaalde concentratie is het vooral voor astma- en andere longpatiënten desastreus. Bij overschrijding betekent het een aanslag op het leven van een tiende van de Nederlandse bevolking.
Lokaal beleid
Verbeter de wereld, maar begin bij jezelf. Dat zijn wij: inwoners van Utrecht. Wat doen wij eraan?
Utrecht heeft al een systeem van stadsverwarming. Dat is klimaatgunstig. Er is veel minder CO2-uitstoot dan bij 3000 zelfstandige kachels. Dat is het eerste. Zorg voor energiebronnen met weinig of geen CO2-uitstoot. Denk ook aan windmolens (een motie om die te bouwen aan de westkant van Utrecht van CU en GL is onlangs aanvaard), maar ook zonnepanelen. Verder isolatie van huizen en duurzaam bouwen. In het stadsvernieuwingsplan is een effectindicator ‘duurzaamheid’ ingevoegd. Het rioolwater scheiden. Schone stadsbussen. Zuinige apparaten. Lampen met lange levensduur.
Op al deze punten wordt in de lokale politiek beleid ontwikkeld, met als doel: meewerken aan het verminderen van de CO2-uitstoot met 20% in het jaar 2020.
Wat is kenmerkend voor de ChristenUnie?
Dat ligt in het niet-ideologische. Rustig aan. Wij zijn het niet die deze wereld ooit zullen redden van alle problemen. Wel weten wij ons verantwoordelijk voor een goed gebruik van de aarde. Maar het hoofdprobleem ook met het milieu gaat dieper. Wij zijn blij als wij in de gevallen schepping een bijdrage mogen geven aan de leefbaarheid. Attached/detached (zie lezing Groen van Prinstererstichting 2007), samengevat in de slotalinea.
B. Clash of civilizations
Bewust zet ik dit mondiale probleem neer in het Engels. In 1996 verscheen het befaamde boek van de Amerikaan Samuel Huntington met gelijke titel. De tijd van de botsing tussen nationale staten, waar de voorgaande eeuwen vol van waren, is nu voorbij, maar een nieuwe fase in de wereldgeschiedenis zijn wij binnengegaan. De spanningen die nu de wereld bedreigen worden veroorzaakt door de verschillen tussen de verschillende beschavingen of culturen.
Hoe waar dat was bleek wel na 9/11 (2001). Wij weten er in Nederland na de moord op Van Gogh alles van. In de stad is dat een van de hoofdproblemen. Er komen in Utrecht vele culturen samen. Er wonen nu al meer islamieten dan gereformeerden. Wie had dat gedacht in 1900? Op de lagere school zijn er bijna evenveel autochtone als allochtone kinderen. In de probleemwijken lopen de spanningen op.
Beleid
Wat voor beleid ontwikkelt de stad hier? U kunt het vinden in de nota Diversiteit en Integratie. Ja, natuurlijk: inburgeringcursussen, verbonden aan re-integratietrajecten, die het mogelijk moeten maken hen na inburgering een baan aan te bieden. Integratie wordt ook bevorderd door Forumscholen en wereldscholen, m.a.w. door bij opvoeding en onderwijs zo veel mogelijk te mengen.
Niet altijd lukt dat. Er is nog steeds sprake van een ‘witte vlucht’. Autochtone leerlingen die elders op een school gaan, buiten hun eigen wijk. Er ligt hier een speciale uitdaging voor het confessioneel onderwijs.
Andere maatregelen betreffen de vernieuwing van de stadswijken. DUO, de Utrechtse opgave, om het zo te doen dat oud en jong, rijk en arm, allochtoon en autochtoon gemengd wonen. In allerlei bijeenkomsten en samenwerkingsverbanden — denk bijvoorbeeld aan sport — wordt op integratie gemikt.
Onze typisch christelijke bijdrage
Het ligt hierin dat wij een mensbeeld hebben vanuit de bijbel dat er iets is dat alle mensen samenbindt, namelijk dat wij allen zonder uitzondering naar het beeld van God geschapen zijn. Het grote probleem op dit gebied is: wat verenigt ons en wat houdt ons gescheiden?
Wij hebben vanuit ons geloof in de bijbel een visie op eenheid en verscheidenheid. Binnen de ene afkomst ligt grote verscheidenheid in volkeren en culturen. Dat is goed. Verrijkend. Elkaar aanvullend. Feest. Toch weet iedereen dat het verschil soms dieper gaat dan een cultuurverschil. De religies die ontstaan zijn, zijn niet allemaal varianten op de ene stam. Hier zit een diepgaand verschil van inzicht achter. Wat is de ultieme laatste waarheid? Wat is leugen?
Hier willen wij overtuigen. Hier zijn verschillen onoverbrugbaar. Maar juist christenen zullen de vrede zoeken met allen. Dat betekent in Utrecht: meedoen aan Tumult-debatten en dialoogsamenkomsten, vanuit de houding van to speak the truth in love.
C. Welvaartsverdeling
Een mondiaal probleem. Wat doet het rijke noorden aan het arme zuiden? In de stad komt dit probleem naar voren op het gebied van zorg en welzijn. 30% van de nieuw ingekomen bewoners komen uit Noord-Afrika of Azië. Zij zijn intussen wel Nederlanders.
In het groot heeft de ChristenUnie altijd gestreefd naar hulp die helpt. Dat wil zeggen: niet zomaar geld erin pompen, maar de eigen ontwikkeling ter plaatse bevorderen. Niet vis geven, maar een hengel!
Precies ditzelfde beleid staan wij ook voor in de stad. Onderwijs voor allen gelijk. Talent ontwikkelen. Vandaar onze inzet om de scheiding tussen zwarte en witte scholen zo veel mogelijk en met behoud van vrije schoolkeus tegen te gaan.
Armoedeval tegengaan. Dat gebeurt in Utrecht allereerst door de sociale zorg. Er zijn ongeveer 7000 mensen in de bijstand. Van de niet-westerse huishoudens (o.a. Marokkanen, Surinamers, Turken en Afrikanen) heeft ruim een op de vijf een bijstandsuitkering. In Utrecht wordt er zwaar op ingezet om hen via re-integratiebedrijven in de samenleving aan het werk te krijgen. Startersondernemingen worden gesubsidieerd. Er wordt aan 18.000 Utrechters een U-pas uitgereikt als zij onder een sociaal minimum leven, en daarop zijn allerlei kortingen en privileges te krijgen.
De inbreng van de ChristenUnie
Bij mij blijft altijd de uitspraak uit Openbaring 5 in mijn gedachten: “en breng geen schade toe aan de olie en de wijn.” Bij het openen van de zegels van de boekrol van de geschiedenis in Openbaring 5 komt ook het vale paard van de honger de wereld ingerend. Olie en wijn zijn de attributen van de rijken met hun luxe diners. De bijbel is vol van aansporingen om de armen te ondersteunen.
Ons motief is heel uniek: denk eraan, zegt Paulus, dat we een Heer navolgen die ons gered heeft door voor ons arm te worden, terwijl Hij rijk was (2 Korinthiërs 8:9). Dat inspireert ons ook in het economische.
Dat werkt de ChristenUnie uit door ook de aard van onze economie kritisch te bekijken. De invisible hand van de vrije markteconomie van Adam Smith gaat altijd gepaard met een invisible foot die de arme naar beneden duwt. Daarom vraagt de vrije markt om een overheidscontrole en blijft de economie van het genoeg (Goudzwaard) ons inspireren. Dat betekent lokaal steun voor een begroting waarin wel zo’n 30% van de 1,4 miljard naar sociale zaken gaat!
Attached-detached
Tot slot, wat is voor mij na vier jaar misschien wel de voornaamste basiservaring als ik terugkijk, die ik als de aparte uitwerking zie van mijn geloof? Dat heb ik vorig jaar in de Groen van Prinstererlezing geprobeerd uit te drukken met de twee woorden attached-detached.
Om een voorbeeld te noemen: onze inzet voor het milieu. Global warming! Als wij ons inzetten voor het behoud van de natuur, dan hebben wij er meer redenen voor dan GroenLinks, die dit ook wil. Bij mij schieten gedachten van Psalm 8 door het hoofd: zon, maan en sterren en heel de aarde, met alles wat erop wemelt, zijn het werk van Gods hand. Hij blijft ze trouw. Wij verwachten een nieuwe hemel en een nieuwe aarde! Wij mogen een voorproef vooraf geven. Dus wij hebben een absoluut belang. Wij zijn groener dan groen.
Maar tegelijk zijn wij als het goed is hierin ont-hecht, niet ideologisch gevangen: deze wereld is een menscentrale wereld en moet door de gloed van het gericht heen. Deze aarde blijft niet! Ze verdwijnt (zoals ze nu is). Noem het maar verwarrend wat ik hier zeg, maar die verwarring hoort bij het attached-detached.
Alleen het bijbelse begrip van vreemdelingschap in zijn tweepoligheid kan ons helpen om dit beter te begrijpen. Wij zijn ertoe geroepen om in een spanningsveld te staan tussen enerzijds: ja, wij zijn vreemdelingen op aarde... en anderzijds: maar we zijn wel de toekomstige eigenaars!
De grondhouding laat zich het best omschrijven als detached-attached. Of in het Nederlands: gehecht-onthecht.
- Wie zich met Abraham vreemdeling weet, let toch eigenlijk meer op de toekomst dan op het verleden, is meer visionair dan strateeg. Pilotplan-achtig. Meer issue-gericht, een bloemetje in het beton. Detached betekent: het beton krijgen wij niet weg, attached: het bloemetje laat zien welke kant het uitgaat.
- Hij trok uit (Abraham): zonder te weten waar hij komen zou. A sense of adventure is heel belangrijk. Het heeft alles te maken met meer geloven in de Heilige Geest. Leiding van God. Het moment proeven en het goede moment niet missen.
- Meer gericht op vrucht dragen dan op succes hebben. Niet allereerst: hoe kunnen we effectief zijn, maar hoe kunnen wij gehoorzaam zijn (Yoder). Het vreemdelingschap leert ons de kunst van het loslaten.
- Met die visie gaan we aan de slag. Vrolijk en humoristisch, omdat wij kunnen relativeren, maar tegelijk ook radicaal en renoverend. Meer postmodern en bevlogen, op de toekomst gericht. Wij kunnen en hoeven niet het hele veld te ontwikkelen, maar laten we in gebed kiezen wat de Heer ons hier en nu te doen geeft. Meer tekenen dan balken.
Zeker, er zijn terreinen waar wij dan dus maar onze handen van af moeten trekken. Maar anderen waarin wij ons sterk mogen maken. Recht, zeker, maar moraal, wees voorzichtig. Wellicht ligt onze roeping nu het meest op het vlak van de zorg. Daar liggen kansen waar wij tekenen kunnen oprichten van het komend koninkrijk. Jeugdzorg, ouderenzorg, WMO, asielzoekers, prostituees, HIV-besmetten en armen.
Meer radicaal dan de meest radicale, maar ook tegelijk conservatiever dan conservatief. Ik denk aan integratie. Psalm 87 bestaat uit een droom: De Filistijn, de Tyriër, de Moren, zijn binnen u, O Godsstad, voortgebracht. De psalmist ziet ze straks samen verenigd in het Koninkrijk van God. Daarheen zijn wij op weg.
De eigenlijke genezing van de mens komt van elders en wij wachten samen hunkerend op die doorbraak. Dat geldt tenslotte ook voor onze zorg voor de armen. Hij zal een Redder zijn der armen. Armen hebt gij altijd bij u. Het wereldwijde rijk der vrijheid komt pas bij Zijn komst.
“The key to the obedience of God’s people is not their effectiveness but their patience. The triumph of the right is assured not by the might that comes to the aid of the right … the triumph of the right, although it is assured, is sure because of the power of the resurrection and not because of any calculation of causes and effects … The relationship between the obedience of God’s people and the triumph of God’s cause is not a relationship of cause and effect but one of cross and resurrection.” — John Howard Yoder